گنبد سلطانیه زنجان، مسجدی هشت ضلعی

گنبد سلطانیه زنجان، این شاهکار معماری ایلخانی و آرامگاه سلطان محمد خدابنده (اولجایتو)، یک بنای هشت ضلعی باشکوه است که با گنبد فیروزه ای چشم نوازش در دشت سلطانیه می درخشد. این بنا در واقع آرامگاه است، اما با کاربری مذهبی و نمادهای اسلامی قوی در طراحی و تزییناتش، حس معنویت خاصی دارد و از نظر معماری یکی از مهم ترین بناهای تاریخی و مذهبی ایران و جهان به شمار می رود.

آماده اید تا با هم سفری به دل تاریخ و هنر ایرانی داشته باشیم؟ جایی که قدم به قدم با یکی از باشکوه ترین بناهای آجری دنیا آشنا شویم؟ گنبد سلطانیه، این نگین فیروزه ای زنجان، فقط یک ساختمان قدیمی نیست؛ بلکه قصه ای پررمز و راز از دوران مغول، تحولات مذهبی یک سلطان قدرتمند و اوج هنر معماری را در دل خودش جا داده. این بنا که اسمش در فهرست میراث جهانی یونسکو هم ثبت شده، سومین گنبد بزرگ آجری دنیاست و با عظمتش هر بیننده ای را میخکوب می کند. پس آماده باشید که در این سفر، از زیر و بم این سازه هشت ضلعی و داستان های جذابش سر در بیاوریم.

گنبد سلطانیه کجاست؟ نگین درخشان دشت زنجان

خب، اول از همه بیایید ببینیم این گنبد باشکوه دقیقاً کجاست. گنبد سلطانیه در استان زنجان، تو شهرستان سلطانیه جا خوش کرده. این شهر تاریخی که زمانی پایتخت ایلخانیان بود، حالا هم با همین گنبدش حسابی معروفه. موقعیتش هم عالیه؛ اگه از تهران راه بیفتید، حدود ۲۹۵ کیلومتر راه در پیش دارید که با ماشین تقریباً سه ساعت و ده دقیقه طول می کشه. از خود شهر زنجان هم فقط ۴۴ کیلومتر فاصله داره، یعنی یک رانندگی ۴۰ دقیقه ای تا رسیدن به این عظمت تاریخی.

شهر سلطانیه در زمان خودش برای ایلخانان خیلی مهم بود. یک پایتخت شلوغ و پررونق که مرکز سیاسی و فرهنگی محسوب می شد. اون ها این منطقه رو به خاطر آب وهوای خوبش انتخاب کرده بودند و می خواستند اینجا رو به شهری رؤیایی تبدیل کنند. همین گنبد سلطانیه هم بخشی از همین رؤیا بود که حالا از اون شکوه و جلال، همین یک بنای باشکوه برای ما به یادگار مونده.

از مغول تا شیعه شدن سلطان: قصه پر فراز و نشیب ساخت گنبد سلطانیه

داستان ساخت گنبد سلطانیه، خودش یه رمان پرکشش و جذابه. بانی این بنا، کسی نیست جز سلطان محمد خدابنده، که به اسم اُلجایتو هم می شناسیمش. هشتمین سلطان از سلسله ایلخانی. این مغول ها که اولش با حمله و لشکرکشی اومدن ایران و تا دلت بخواد کنگر خوردند و لنگر انداختند، بعد از چند دهه زندگی کنار ایرانی ها، کم کم با فرهنگ و دین اسلام آشنا شدند. تا جایی که خیلی هاشون، از جمله همین اولجایتو، دینشون رو عوض کردند و حتی برای ما خدماتی انجام دادند که هنوز هم بعد از قرن ها پابرجاست.

اولجایتو که اولش بودایی بود، بعداً به مذهب اهل سنت گروید و بعد از اون، تحت تأثیر عالمان و روحانیون شیعه، شیعه شد و اسمش رو گذاشت محمد. لقب خدابنده رو هم بقیه بهش دادند. وقتی تصمیم گرفت آرامگاهی برای خودش بسازه، دستور داد که معماریش کاملاً ایرانی-اسلامی باشه. سال ساخت گنبد سلطانیه هم بین ۱۳۰۲ تا ۱۳۱۲ میلادی (حدود ۷۰۳ تا ۷۱۳ هجری قمری) بود که با نظارت رشیدالدین فضل الله همدانی، وزیر دانشمند ایلخانان، شروع شد و گفته می شه معمار اصلیش هم سید علی شاه بوده.

انگیزه اولیه سلطان برای ساخت گنبد

سلطان محمد خدابنده این بنا رو در اصل برای خودش به عنوان آرامگاه ساخت. اما یک اتفاق مهم در زندگی او، جهت گیری بنا را تغییر داد. ایشون یک سفر به عراق داشت و اونجا با تشویق و راهنمایی عالمان شیعه، چنان شیفته مذهب تشیع شد که تصمیم گرفت پیکر مطهر امام علی (ع) و امام حسین (ع) رو از نجف و کربلا به این آرامگاه منتقل کنه و اینجا رو به یک مرکز زیارتی مهم برای شیعیان تبدیل کنه. برای همین به هنرمندانش دستور داد تا تربت خانه رو در شأن و منزلت این امامان بزرگوار تزیین کنند.

اما خب، داستان همیشه اون طور که ما می خوایم پیش نمی ره. به دلایلی که روایت های مختلفی ازش هست – بعضی ها می گن به خاطر خوابی که سلطان دید و بعضی ها هم مخالفت عالمان شیعه رو دلیلش می دونن – این انتقال انجام نشد. پس گنبد سلطانیه باز هم به همون آرامگاه اصلی خود سلطان تبدیل شد. البته حتی سر اینکه واقعاً پیکر سلطان در اینجا دفن شده یا نه، هنوز حرف و حدیث هایی هست. این ماجراها نشون می ده که این گنبد، فقط یک بنای آجری نیست، بلکه سرشار از قصه ها و تحولات تاریخی و مذهبیه.

معماری شگفت انگیز گنبد سلطانیه: رمز و رازهای یک شاهکار هشت ضلعی

حالا بریم سراغ بخش هیجان انگیز معماری این بنا. گنبد سلطانیه از اون دسته ساختمان هاست که وقتی از دور می بینیش، محوش می شی. یک بنای هشت ضلعی عظیم که با گنبد فیروزه ای رنگش، مثل یک تاج بر سر دشت سلطانیه نشسته. این شکل هشت ضلعی، فقط یک انتخاب زیبایی شناختی نبوده؛ بلکه پر از فلسفه و نمادگراییه. عدد هشت در فرهنگ اسلامی و ایرانی، نماد چیزهای زیادیه؛ از هشت در بهشت (ابواب البر) گرفته تا پایداری و حتی استفاده به عنوان ساعت آفتابی که جلوتر درباره اش حرف می زنیم.

گنبد دوپوشه، معجزه ای در دل آسمان

یکی از شاهکارهای معماری گنبد سلطانیه، گنبد دوپوشه اونه. یعنی چی؟ یعنی این گنبد دو تا لایه موازی و مجزا داره که بینشون حدود ۶۰ سانتی متر فضای خالی وجود داره و با پشت بندی های آجری به هم وصل شدند. ضخامت هر لایه هم ۱۶۰ سانتی متره. این طراحی هوشمندانه، دلایل خیلی مهمی داشته:

• به عنوان عایق حرارتی عمل می کرده تا فضای داخلی در تابستون خنک و در زمستون گرم بمونه.
• مقاومت بنا رو در برابر زلزله حسابی بالا می برده و مثل یک ضربه گیر عمل می کرده.
• از نظر سازه ای، بار وزن گنبد رو بهتر توزیع می کرده و پایداری بنا رو تضمین می کرده.

این گنبد با ارتفاع ۴۸.۵ متری (در بعضی منابع ۵۱ متر هم ذکر شده) و قطر داخلی ۲۵.۵ متریش، واقعاً یک غول معماریه. برای اینکه عظمتش رو بهتر درک کنید، این گنبد بعد از گنبد ایا صوفیه در ترکیه و کلیسای سانتا ماریا دل فیوره در ایتالیا، سومین گنبد بزرگ آجری دنیا به حساب میاد.

مصالحی از دل تاریخ

خب، با چی این بنای عظیم رو ساختن؟ بیشتر از آجر استفاده شده که استحکام فوق العاده ای بهش داده. در کنار آجر، کاشی های فیروزه ای و لاجوردی، گچ بری های زیبا و چوب ساج باکیفیت هم برای تزیینات به کار رفته. هر کدوم از این مصالح، به نوعی به زیبایی و ماندگاری این شاهکار کمک کردند.

کالبدشکافی گنبد سلطانیه: قدم به قدم در دل بنا

حالا بیایید با هم وارد این بنای باشکوه بشیم و از نزدیک بخش های مختلفش رو ببینیم. گنبد سلطانیه سه طبقه اصلی داره: همکف، طبقه اول (یا دوم) و طبقه دوم (یا سوم). هر کدوم از این طبقات داستان ها و زیبایی های خاص خودشون رو دارند.

همکف: از ورودی تا سرداب اسرارآمیز

برای ورود به گنبد سلطانیه، اول از همه باید از یک در فولادی و آهنی قدیمی بگذرید. همین که وارد می شید، عظمت فضای هشت ضلعی مرکزی شما رو می گیره. طاق های ورودی با کاشی های سفید و آبی و کتیبه های زیبا تزیین شدند.

تربت خانه: جایی برای توسل و خاک متبرک

یکی از مهم ترین بخش های همکف، تربت خانه است. این قسمت در ضلع جنوبی بنا قرار داره و ابعادش حدود ۱۶ متر ارتفاع، ۱۷ متر طول و ۸ متر عرض داره. یادتونه گفتم سلطان اولجایتو می خواست پیکر ائمه رو به اینجا منتقل کنه؟ خب، وقتی نشد، ایشون دست خالی برنگشت و مقداری خاک متبرک از نجف و کربلا آورد تا برای تبرک در فضای تربت خانه استفاده بشه. روی دیوارهای این بخش، آیات قرآن (مثل سوره ملک) با خط ثلث و کوفی حکاکی شده. یک محراب زیبا با تزیینات مقرنس کاری هم اینجا هست که خودش اوج هنره. حتی یک تخته سنگ مرمر از دوران صفویه هم در گوشه تربت خانه دیده می شه که روش صلوات کبیره و آیت الکرسی حکاکی شده و جالبه که اگه پشتش شمع روشن کنید، نور از اون طرفش دیده می شه، انگار که یک شیشه شفاف باشه.

سرداب: آرامگاه پنهان سلطان؟

درست زیر تربت خانه، سرداب قرار داره. این بخش در واقع محل دفن سلطان و مقامات ایلخانی بوده. برخی از مورخان می گن ساخت این سرداب حتی قبل از ساخت خود گنبد شروع شده بوده و اینجا محل برگزاری آیین های شمنیسم مردم مغول بوده. البته چیزی از آثار اون آیین ها دیده نمی شه. یک روایت دیگه هم می گه که خیلی از مغول ها و شاهان ایلخانی با طلا و جواهراتشون در سرداب دفن می شدند. برای ورود به سرداب، باید سرتون رو خم کنید، که می گن نماد ادای احترام به درگذشتگان هست. با اینکه در کاوش ها قبر سلطان محمد خدابنده اینجا پیدا نشده، اما هنوز هم عده ای معتقدند که ایشون در همین سرداب آرمیده اند.

طبقه اول: ایوان های تماشایی داخلی

برای رسیدن به طبقات بالا، باید از پلکان های مارپیچی و مخفی که بین جرزهای ضخیم دور گنبد قرار دارند، بالا برید. این راهروها علاوه بر اینکه وزن بنا رو سبک می کردند و خاصیت ضد زلزله داشتند، راه دسترسی به ایوان های طبقات بالاتر رو فراهم می کردند. در طبقه اول، ایوان های داخلی رو می بینید که دیوارها و سقفشون با گچ بری، مقرنس کاری، اشکال هندسی و کتیبه های زیبا تزیین شدند. نرده های مشبک چوبی گره چینی هم زیبایی خاصی به این ایوان ها داده. از اینجا، مردم می تونستند مراسم و آیین هایی که در کف بنا برگزار می شده رو تماشا کنند.

طبقه دوم: ایوان های بیرونی و مناره های سربه فلک کشیده

طبقه دوم، ایوان های بیرونی داره که از اونجا می تونستید چشم انداز بی نظیری از شهر سلطانیه و دشت اطرافش رو ببینید. این ایوان ها هم با کاشی کاری، گچ بری و نقاشی های خاصی تزیین شدند. در گذشته، هشت مناره آجری به قطر یک متر و ارتفاع ۳.۵ متر در بالای گنبد وجود داشته که بهش مناره های هشت گانه می گفتند. فلسفه ساخت این مناره ها هم دو تا بوده: یکی اینکه نیروی رانشی گنبد و ضربه های زلزله رو خنثی کنند و پایداری بنا رو بیشتر کنند؛ و دوم اینکه هشت موذن از این مناره ها بالا می رفتند و همزمان اذان می گفتند تا صداشون به همه دشت سلطانیه برسه. البته متأسفانه بیشتر این مناره ها در طول زمان آسیب دیدند و از زیبایی اولیه شون خیلی کم باقی مونده.

گنبد سلطانیه، با گنبد دوپوشه بی نظیر و معماری هشت ضلعی خود، نمادی از نبوغ معماران ایرانی در دوران ایلخانی است که توانستند سازه ای با این عظمت و پایداری را بنا کنند که پس از قرن ها هنوز هم پابرجاست.

اوج هنر ایلخانی: تزیینات و نقوش گنبد سلطانیه

اگه بخوایم از زیبایی های گنبد سلطانیه حرف بزنیم و تزییناتش رو نگیم، انگار که یک داستان نصفه و نیمه تعریف کرده باشیم. این گنبد از دور با کاشی های فیروزه ای رنگش چشم نوازی می کنه. تزیینات داخلی هم که دیگه گفتن نداره، یک عالم هنر و ظرافت رو در خودش جا داده. چیزی که گنبد سلطانیه رو خاص می کنه، وجود دو دوره تزیینات متفاوته که هر کدوم داستان خودشون رو دارند.

دو دوره تزیینات: داستانی از رنگ و گچ

در دوره اول تزیینات، بنا با کاشی کاری های فیروزه ای، لاجوردی و حتی طلایی، آجرکاری های ظریف و گچ بری های چشم گیر آراسته شد. روی این کاشی ها و آجرها، آیات قرآن، نام های مقدس مثل «الله»، «محمد» و «علی»، و ذکرهایی مثل «لا اله الا الله» و «سبحان الله» با خطوط مختلف و طرح های هندسی زیبا نوشته شده بود. حتی نام خود سلطان محمد خدابنده (الجایتو) هم دیده می شد.

اما بعد از مدتی، به دلایلی که هنوز هم مورخان سرش اختلاف نظر دارند، سلطان محمد خدابنده دستور داد که این تزیینات کاشی کاری رو با یک لایه گچ بپوشونند و تزیینات جدیدی رو روش اجرا کنند. دوره دوم تزیینات شامل گچ بری های جدید، نقاشی ها و طرح های گل و بوته بود که روی این لایه گچی انجام شد. دو تا نظریه درباره این کار وجود داره:

1. نظریه سیاسی-مذهبی: بعضی ها می گن این تغییر به خاطر اختلافات سیاسی یا مذهبی سلطان بوده، مثلاً بعد از شیعه شدن، می خواسته تزیینات قبلی رو که شاید رنگ و بوی مذهبی متفاوتی داشته، تغییر بده.
2. نظریه مرمتی یا بعدی: عده ای دیگه معتقدند این کار اصلاً در دوران ایلخانان انجام نشده و مربوط به دوران صفویه است که شاهان صفوی دیواره ها رو سفید کردند و تزیینات خودشون رو روش آوردند، یا شاید هم برای مرمت و بازسازی بوده.

به هر حال، وجود این دو دوره تزیینات، یک لایه تاریخی دیگه به گنبد سلطانیه اضافه کرده و اون رو جذاب تر می کنه.

کتیبه های گنبد سلطانیه: نجواهای مذهبی بر دیوارها

کتیبه ها نقش خیلی مهمی در تزیینات گنبد سلطانیه دارند. آیات قرآن کریم در بخش های مختلف و روی دیوارهای این بنا دیده می شن. مثلاً:

• سوره فتح: دور تا دور طبقه همکف.
• آیت الکرسی: بالای درب اصلی ورودی به آرامگاه.
• سوره اخلاص (توحید): داخل ایوان طبقه اول.
• همچنین آیات سوره های انبیا، مومنون و ملک بر بدنه ها نقش بسته اند.

علاوه بر این، نام های مقدس مثل «الله»، «محمد» و «علی» و ذکرهایی مثل «سبحان الله» و «لا اله الا الله» هم به دفعات و با خطوط بنایی زیبا در بخش های مختلف، از جمله در بدنه مناره ها و دیواره های ایوان های داخلی، به چشم می خورند. جالبه که گفته می شه نحوه قرارگیری و تکرار این جملات از یک الگوی ریاضی منظم پیروی می کنه و در برخی قسمت ها، کلمه «علی» با ترکیب های پیچیده ریاضی در قالب کاشی کاری به نمایش گذاشته شده که واقعاً هنرنمایی بی نظیریه.

چوب ساج: درختی از دل قصه ها

یکی از ظرافت های خاص در تزیینات گنبد سلطانیه، استفاده از چوب درخت ساج در برخی قسمت هاست. این چوب که به خاطر کیفیت و دوام بالاش معروفه، بدون استفاده از هیچ میخی به کار رفته و خودش یک شاهکاره. گفته می شه سلطان محمد خدابنده این چوب ها رو از هند و لبنان به سلطانیه منتقل کرده. برای اینکه از آسیب موریانه و حشرات در امان باشه، استادکاران قبل از استفاده، اون ها رو در آب و نمک می خوابوندند. یک روایت هم هست که می گه چوب درخت ساج در ساخت کشتی نوح هم به کار رفته بوده، که البته این خودش یه قصه دیگه است!

ساعت آفتابی طبیعی: نبوغی از دل نور

بخش دیگه ای از معماری هوشمندانه گنبد سلطانیه، عملکردش به عنوان یک ساعت آفتابیه طبیعیه. حتماً از خودتون می پرسید چطوری؟ در دیوارهای این گنبد، دریچه ها و سوراخ هایی وجود داره که به همراه یک سوراخ در بالای گنبد، نه تنها نور داخل بنا رو تأمین می کردند، بلکه به شکل هوشمندانه ای زمان رو هم نشون می دادند:

• اگه نور خورشید از دریچه بالای گنبد به کف زمین می افتاد، یعنی وقت ظهره.
• وقتی نور خورشید از پنجره های بزرگ تر به داخل می تابید، ساعت مشخص می شد.
• و اگه نور از پنجره های کوچک تر وارد می شد، دقیقه رو نشون می داد.

حتی می گن در شب، ستاره ها به تعیین زمان کمک می کردند. این یعنی معماران اون زمان چقدر دقیق و باهوش بودند که از نور و سایه برای این کار استفاده می کردند.

گنبد سلطانیه: میراث جهانی یونسکو و پاسداشت آن

گنبد سلطانیه اونقدر مهم و ارزشمنده که در سال ۲۰۰۵ میلادی (۱۳۸۴ خورشیدی) به عنوان یک شاهکار معماری و تاریخی، در فهرست میراث جهانی یونسکو به ثبت رسید. این ثبت جهانی، نشون دهنده اهمیت فوق العاده این بنا در سطح جهانیه و تأکید می کنه که باید برای حفظ و نگهداریش تلاش های ویژه ای انجام بشه.

البته، این بنا در طول ۷۰۰ سالی که از ساختش می گذره، مثل هر اثر تاریخی دیگه ای، دستخوش آسیب های زیادی شده. هم اماکن اطرافش مثل خندق، برج و بارو، و مسجد تخریب شدند، و هم خود بنا آسیب هایی دیده. اما خوشبختانه، از سال ۱۳۱۰ خورشیدی که در فهرست آثار ملی ایران ثبت شد و به خصوص از سال ۱۳۴۸ خورشیدی، مرمت ها و بازسازی های زیادی روش انجام شده. این تلاش ها کمک کرده تا بسیاری از صدمات داخلی و خارجی ترمیم بشن و گنبد سلطانیه، تقریباً به روزهای اوج خودش برگرده. حفاظت از این میراث ارزشمند برای نسل های آینده، وظیفه همه ماست.

راهنمای بازدید از گنبد سلطانیه: سفر به دل تاریخ

حالا که حسابی با گنبد سلطانیه آشنا شدید، حتماً دلتون می خواد از نزدیک ببینیدش. پس بیایید یک راهنمای کاربردی برای سفر به این منطقه داشته باشیم.

چطور به گنبد سلطانیه برویم؟

مسیر دسترسی به گنبد سلطانیه خیلی راحته:

• با وسیله شخصی: اگه از تهران می آید، باید از بزرگراه قزوین-کرج و بعد قزوین-زنجان بگذرید. بعد از شهرهای تاکستان و ابهر، وارد جاده سلطانیه می شید و مستقیم به گنبد می رسید.
• با قطار: می تونید تا ایستگاه راه آهن سلطانیه برید و از اونجا با تاکسی خودتون رو به گنبد برسونید.
• با اتوبوس: تا پایانه اتوبوسرانی زنجان می تونید برید و از اونجا با تاکسی یا اتوبوس های محلی به سلطانیه برید.

بهترین زمان برای یک سفر تاریخی

بهار و تابستون بهترین زمان ها برای بازدید از گنبد سلطانیه هستند. هوا عالیه و می تونید حسابی از گشت و گذار در محوطه و تماشای گنبد فیروزه ای لذت ببرید. ساعات بازدید هم معمولاً از ۸:۰۰ صبح تا ۲۰:۰۰ شب در نیمه اول سال و در نیمه دوم سال تا ۱۸:۳۰ یا ۱۹:۰۰ شب هست. البته تو ایام سوگواری تعطیله، پس قبل از رفتن حتماً از باز بودن مجموعه مطمئن بشید.

هزینه ورودی و امکانات رفاهی

برای بازدید از این بنای تاریخی، یک مبلغ ورودی باید پرداخت کنید که معمولاً برای ایرانی ها خیلی کمه (مثلاً ۳۰۰۰ تومان) و برای اتباع خارجی بیشتره (مثلاً ۲۰۰۰۰ تومان). در مورد امکانات رفاهی باید بگم که خیلی چیز خاصی اونجا نیست. یک نمازخونه و سرویس بهداشتی اطرافش پیدا می شه. جای پارک مشخصی هم نداره و باید تو خیابون های اطرافش جای پارک پیدا کنید. پس انتظار امکانات لوکس نداشته باشید و با آمادگی کامل برید.

نکات کاربردی برای تجربه ای بهتر

• پوشش مناسب: حتماً پوشش مناسب برای بازدید از یک مکان تاریخی و مذهبی داشته باشید.
• احترام به بنا: یادتون باشه که با یک اثر تاریخی و فرهنگی بسیار مهم طرف هستید، پس در حفظ و نگهداریش کوشا باشید.
• آب و خوراکی: اگه در فصول گرم می رید، حتماً آب کافی همراه داشته باشید، چون امکانات رفاهی محدوده.

گشت و گذار در اطراف گنبد سلطانیه: از مقبره تا قلعه

اگه به سلطانیه رفتید، فقط به دیدن گنبد بسنده نکنید. اطرافش هم جاهای دیدنی دیگه ای هست که می تونید یه روز کامل رو اونجا بگذرونید و حسابی از گشت و گذار لذت ببرید:

مقبره ملا حسن کاشی

این مقبره که به عارفی به نام ملا حسن کاشی منسوب میشه، قدمتش به دوران مغول برمی گرده (بعضی ها هم می گن دوران صفویه و قاجار). یک گنبد فیروزه ای و خوش نقش و نگار داره که دیدنش خالی از لطف نیست.

مقبره چلبی اوغلو

یک بنای آجری هشت ضلعی دیگه که مثل گنبد سلطانیه، یک گنبد داره و به یکی از وزرای مغول به نام چلبی اوغلو نسبت داده میشه. این مقبره با معماری و تزیینات و کتیبه های خاص خودش، واقعاً دیدنیه. کنارش هم یک خانقاه وجود داره.

حمام تاریخی سالار

این حمام قدیمی مربوط به دوران قاجاره که سیف علی خان کلانتری معروف به سالار خان ساخته بود. حمام سالار زمانی به گرمخانه، میاندر، سربینه، تون، رختکن و خزینه مجهز بود و بعدها مرمت شد. البته دیگه کاربری حمام رو نداره و قبلاً به سفره خانه سنتی تبدیل شده بود که الان هم احتمالاً تعطیله.

بقایای قلعه سلطانیه و تپه نور

قلعه سلطانیه همون قلعه ای بود که مغول ها در دوران ایلخانی ساختند، اما امروز چیز زیادی ازش باقی نمونده، به جز خرابه هایی از خندقش و البته خود گنبد سلطانیه که داخلش قرار داشت. دیوارهای قلعه از سنگ های تراشیده و به شکل مربع و با ۱۶ برج و یک دروازه عظیم ساخته شده بود. داخل این قلعه، علاوه بر آرامگاه سلطان، عمارت ها، مسجد، بیمارستان، کاروانسرا و بازار هم وجود داشته. نزدیک گنبد هم تپه ای به نام تپه نور هست که در کاوش ها، پایه های سنگی ساختمانی از دوره ایلخانی کشف شده که می گن مقبره غازان خان، برادر سلطان محمد خدابنده بوده. از این تپه اشیا و کاشی های سفالی هم پیدا شده که نشون میده اینجا هزاران سال پیش محل زندگی مردمان باستانی بوده.

سخن پایانی

گنبد سلطانیه زنجان، واقعاً یک معجزه معماریه. یک بنای هشت ضلعی که با گنبد فیروزه ای بی مانندش، نه تنها یک آرامگاه باشکوهه، بلکه نمادی از اوج هنر، تاریخ، و فرهنگ اسلامی-ایرانی در دوران ایلخانی محسوب می شه. از داستان پرفراز و نشیب سلطان اولجایتو و تغییر دینش گرفته تا نبوغ معماران در ساخت یک گنبد دوپوشه مقاوم در برابر زلزله و یک ساعت آفتابی طبیعی، همه و همه نشون می ده که این گنبد فقط یک سازه آجری نیست؛ بلکه یک گنجینه از دانش و هنر و تاریخ در دل خودش جا داده.

امیدوارم این گشت و گذار مجازی، شما رو هم مثل من حسابی مشتاق کرده باشه که به سلطانیه سفر کنید و این شاهکار بی بدیل رو از نزدیک ببینید. تجربه ایستادن زیر اون گنبد عظیم و قدم زدن در دل تاریخ، چیزی نیست که به راحتی فراموش بشه. پس حتماً این سفر رو در برنامه هاتون بذارید و اجازه بدید گنبد سلطانیه، با عظمت و زیبایی خودش، شما رو هم شگفت زده کنه و داستانی از هویت فرهنگی غنی ایران رو براتون روایت کنه.